خلاصه پلان ستراتیژیک

خلاصه پلان استراتیژیک 
هدف
پلان استراتیژیک معارف (1389-1393) پالیسی ها و استراتیژی ها برای پنج سال آینده نظام معارف افغانستان را احتوا می کند. این پالیسی ها و اهداف براساس تعهدات ملی و بین المللی دولت افغانستان و بر اساس نیازهای موجود نظام معارف طراحی شده است. این پلان که از آرزو ها و امیدهای مردم افغانستان و شاگردان مکاتب این کشور نمایندگی می نماید بر اساس نتایج به دست آمده و درس های آموخته شده از تطبیق پلان استراتیژیک سالهای 1385-1389 تدوین شده است. این پلان دارای پنج برنامه دارای اولویت می باشد که جهت کمک به وزارت برای نیل به اهداف اصلی نظام معارف افغانستان تنظیم شده است و امید می رود با اجرای آن وزارت سهم موثری در انکشاف اجتماعی و اقتصادی و ثبات سیاسی و امنیت کشور ایفا نماید.
دیدگاه وزارت معارف
انکشاف قوای بشری مطابق با اساسات دین مبین اسلام، تعهدات ملی و بین المللی و احترام به حقوق بشر، از طریق تسهیل دسترسی عادلانه به تعلیم و تربیۀ با کیفیت برای همۀ اتباع وطن، تا بتوانند در انکشاف پایدار، رشد اقتصادی، ثبات و امنیت کشور فعالانه سهم بگیرند.
برای تحقق این امر، وزارت معارف باید به یک اداره مدرن، هدفمند، موثر و حسابده و دارای بودجه کافی تبدیل شود و فرصتهای آموزشی را در سرتاسر افغانستان و بدون هیچ گونه تبعیض، برای اطفال و بزرگسالان کشور فراهم آورد.

اهداف وزارت برای سال 1399
اهداف تعيين شده در این پلان استراتیژیک به منظور دستیابی نظام تعليم و تربيه به اهداف انکشافی هزاره سوم افغانستان برای سال 1399 و اهداف بلند مدت وزارت در نظر گرفته شده است.  تا سال 1399:
•    ميزان شمولیت ناخالص در دوره تعليمات اساسي براي پسران تا 104% و براي دختران تا 103% افزایش می یابد؛ و ميزان شمولیت خالص برای پسران و دختران به 98% افزایش خواهد یافت.
•    تعداد شاگردان تعلیمات اسلامی به 860 هزار افزایش خواهد یافت.
•    حد اقل %95 معلمان موفقانه امتحان ملي لياقت را سپري خواهند نمود.
•    میزان سواد در کشور به 50 فیصد خواهد رسید.
•    12 فیصد فارغان تعلیمات اساسی براي ادامه تعليم شامل تعلیمات تخنیکی و مسلکی می شوند.
وضعیت معارف در سال 1380
•    در سال 1380 كمتر از 1 ميليون شاگرد پسر توسط 20700 معلم از طبقه ذكور در 3400 مكتب تعليمات عمومي مصروف تعليم و تربيه بودند. نظام تعليم و تربيه پاسخگوي نيازهاي تعليمي شاگردان نبود و براي دختران امكانات تعليم و تربيه وجود نداشت و شمار اندكي از شاگردان پسر به تعليم و تربيه دسترسي داشتند.
•    چهار مركز تربيه معلم با 50 معلم ذكور در چهار ولايت داير بود كه حدود 190 شاگرد ذكور در آنها شامل شده بودند.
•    در سال 1380 38 مكتب تخنيكي و مسلكي قسما با 550 معلم فعال بود كه 1510 شاگرد ذكور در آنها مشغول تعليم بودند.
•    در آن سال تنها 2000 كورس سواد آموزي براي 22000 هزار نفر داير شده بود.
•    نصاب تعليمي قديمي و به شدت سياسي بود؛ كتاب هاي درسي با ويرايش هاي مختلف در مكاتب به منظور افزايش فرهنگ خشونت مورد استفاده قرار مي گرفت.

وضعيت معارف در سال 1387
•    شمار شاگردان مكاتب تعليمات عمومي از 2.3 ميليون در سال 1381 (2002) به 6.2 ميليون (%36 اناث) در سال 1387 (2008) افزايش يافته است. مشكلات امنيتي، فقر و كمبود مكتب يا خدمات تعليمي از عوامل اصلي عدم افزايش شموليت شاگردان مي باشد.
•    از 158 هزار معلم در سال 1387، فقط 29 فیصد شان از طبقه اناث می باشد. کمبود معلمان اناث یکی از دلایل اصلی شمولیت پایین دختران می باشد.
•    تعداد مکاتب عمومی از 6039 در سال 1381 (2002) به 10998 در سال 1387 (2008) افزایش یافته است.
•    بر اساس معلومات ریاست امنیت وزارت معارف (1388)، 481 مکتب توسط مخالفین دولت حریق و یا مسدود شده است، درنتیجه، 300 هزار شاگرد از تعلیم و تربیه محروم شده اند.
•    تا سال 1387، به تعداد 511 نهاد تعلیمات اسلامی (شامل 41 دارالعلوم، 369 مدرسه، 84 دارالحفاظ و 17 مدرسه الحاقیه) ایجاد شده است که مجموعاً 106 هزار شاگرد در این مراکز شامل می باشند.
•    وزارت چهارچوب جديد نصاب و مفردات درسی را برای تعلیمات عمومی و تعليمات اسلامی انکشاف داده است. بر اساس نصاب جدید، کتابهای دوره اتبدائیه تدوین، چاپ و توزیع شده است. انکشاف کتاب برای دوره ثانوی واسلامی در جریان است و امید می رود کتابهای این دوره در سالهای 1388-1389 تکمیل و چاپ گردد.
•    تعداد معلمان شامل در مراکز تربیه معلم در سال 1387، به 33062 محصل بالغ می شود که 12836  (38%) آنها را شاگردان اناث تشکیل می دهد.
•    ميزان شمولیت در مكاتب تعلیمات تخنیکی و مسلکی از حدود 9000 در سال 1385 به 16000 به 1387 افزایش یافته است که شامل 2500 (16%) دختر می باشد.
•    به تعداد 15481 کورس سواد آموزی در سال 1387 برگزار شده است و 78 مکتب سوادآموزی دارای 2900 معلم دائمی (34 فیصد اناث) تأسیس شده است. بر اساس پالیسی جدید سوادآموزی، توجه بيشتر به مناطق روستایی که میزان بی سوادی در آن بالاست، معطوف شده است.
•    میزان سواد جمعیت 15 سال و بیشتر به 24 فیصد (32 فیصد مردان و 13% زنان) رسیده است. بر اساس تخمين ها 11 ملیون از جمعیت كلي افغانستان در سال 1387 بی سواد مي باشد.
•    علیرغم ساخت و ترمیم بیش از 19 هزار صنف در طول سه سال اخیر، فقط 55 فیصد مکاتب افغانستان در سال 1387 دارای تعمير قابل استفاده می باشند.   
•    قانون جدید معارف افغانستان تهیه و توسط کابینه در سال 1387 تصویب شده و قرار است به تصویب پارلمان افغانستان نيز برسید.
•    سیستم معلوماتی اداره تعلیم و تربیه انکشاف یافته است و اولین سروی مکاتب افغانستان در سال 1386 تکمیل و در سال 1387 تجدید شد.
•    تطبیق تشکیل جدید وزارت و سیستم رتب و معاشات آغاز گردیده است.

وضعیت معارف در سال 1393
•    به تعداد 10 ملیون شاگرد در مکاتب عمومی افغانستان شامل شده و تعداد مکاتب به 16500 افزایش خواهد یافت. شمولیت خالص دختران و پسران در تعلیمات اساسی به 60 و 75 فیصد افزایش یافته و شمولیت ناخالص آنها به 72 و 90 فیصد خواهد رسيد.
•    نصاب، مفردات درسی و کتب درسی تعلیمات عمومی و اسلامی تجدید نظر می شود تا با نیازهای موجود مطابقت داشته باشد.
•    تعداد شاگردان در مدارس و دارالعلوم ها به حدود 200 هزار و تعداد مدارس تا 1008 افزایش خواهد یافت.
•    حداقل 80 فیصد معلمین امتحان ملی لیاقت را سپری خواهند نمود.
•    دسترسی به تعلیمات تخنیکی و مسلکی با انکشاف موسسات منطقوي تعلیمات تخنیکی و مسلکی از 16 به 32، مکاتب تخنیکی و مسلکی ولایتی از 32 به 102 افزايش خواهد يافت. همچنين 364 باب مکتب تخنیکی و مسلکی در 364 ولسوالی تأسيس خواهد شد.
•    تعداد شاگردان در تعلیمات تخنیکی و مسلکی به 150000 افزایش خواهد یافت.
•    به تعداد 3.6 ملیون سوادآموز (60 فیصد اناث) در کورسهای سوادآموزی آموزش خواهنددید. توجه خاص به مناطق روستایی، معلولین، کوچی ها وگروپ های دیگر با نیازمندی های خاص مبذول می شود.
•    هفتاد و پنج فیصد مکاتب عمومی و مدارس اسلامی، 100 فیصد مکاتب تخنیکی و مسلکی و 75 فیصد مراکز تربیه معلم دارای تعمیر قابل استفاده خواهد بود.
•    بودجه انکشافی و عادی کافی (68 فیصد معاشات و 32 فیصد مصارف ديگر) در اختیار برنامه های داراي اولويت معارف قرار خواهد گرفت.
•    تشکیل جدید معارف بر اساس اصلاحات اداری در سطوح مرکزی، ولایتی و ولسوالی تطبیق خواهد شد.
•    سيستم جامع معلومات اداره معارف (EMIS) در سطوح مركزي، ولايتي و ولسوالي فعال خواهد شد تا پروسه هاي تصميم گيري هاي كلان، شفافيت و حساب دهي خدمات تعليم و تربيه را تسهيل كند.